Blog

ในยุคที่โลกกำลังเผชิญกับวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความผันผวนของราคาพลังงานฟอสซิล ภาคการเกษตรกำลังตกเป็นเป้าหมายสำคัญในการถูกพลิกโฉม ครั้งหนึ่งเกษตรกรเป็นเพียงผู้ผลิตอาหารเลี้ยงโลก แต่ในวันนี้และอนาคต เกษตรกรกำลังจะกลายเป็น “ผู้ผลิตพลังงาน” ให้กับโลกด้วย พลังงานเชื้อเพลิงชีวภาพ หรือ Biofuels จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป แต่เป็นทางรอดและทางรุ่งของเกษตรกรยุคใหม่ภายใต้โมเดลเศรษฐกิจ BCG (Bio-Circular-Green Economy) ที่ทั่วโลกและประเทศไทยกำลังให้ความสำคัญสูงสุด

บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึกโลกของพลังงานเชื้อเพลิงชีวภาพ ตั้งแต่พื้นฐานไปจนถึงเทคโนโลยีล้ำสมัยที่จะเปลี่ยนของเหลือทิ้งในไร่นาให้กลายเป็น “ขุมทรัพย์สีเขียว” (Green Treasure) หรือเปรียบเสมือน “ทองคำบนดิน” ที่สร้างมูลค่ามหาศาลในรูปแบบพลังงานสะอาด

ทำความรู้จัก พลังงานเชื้อเพลิงชีวภาพ (Biofuels) คืออะไร

พลังงานเชื้อเพลิงชีวภาพ คือเชื้อเพลิงที่ได้จากการนำมวลชีวภาพ (Biomass) หรือสสารอินทรีย์ที่ได้จากสิ่งมีชีวิตมาผ่านกระบวนการแปรรูป ไม่ว่าจะเป็นพืชผลทางการเกษตร เศษวัสดุเหลือทิ้ง หรือมูลสัตว์ ให้กลายสภาพเป็นพลังงานที่นำมาใช้ทดแทนน้ำมันปิโตรเลียมได้ โดยจุดเด่นสำคัญคือเป็นพลังงานหมุนเวียนที่ปลูกทดแทนใหม่ได้เรื่อยๆ แตกต่างจากน้ำมันดิบที่ใช้แล้วหมดไป

โดยทั่วไปเราสามารถแบ่งเชื้อเพลิงชีวภาพออกเป็น 3 สถานะหลัก ได้แก่

• ของแข็ง เช่น ไม้ฟืน ถ่าน เศษวัสดุอัดแท่ง หรือ Wood Pellets
• ของเหลว เช่น เอทานอล ไบโอดีเซล ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการขนส่งในภาคเกษตร
• ก๊าซ เช่น ก๊าซชีวภาพ (Biogas) ที่เกิดจากการหมักมูลสัตว์หรือขยะอินทรีย์

ความสัมพันธ์ใหม่ เกษตรกรในฐานะผู้ผลิตและผู้ใช้พลังงาน

ในอดีตภาคเกษตรเป็นเพียงผู้ซื้อน้ำมันเชื้อเพลิงมาเติมเครื่องจักร แต่ในอนาคตอันใกล้ เกษตรกรจะสามารถพึ่งพาตนเองได้มากขึ้นผ่านแนวคิด “Circular Agriculture” หรือเกษตรหมุนเวียน

ลองจินตนาการถึงฟาร์มแห่งอนาคตที่รถแทรกเตอร์วิ่งด้วยไบโอดีเซลที่สกัดจากปาล์มในไร่ หรือโรงเรือนเลี้ยงไก่ที่ใช้ไฟฟ้าจากก๊าซชีวภาพที่ผลิตจากมูลไก่เอง สิ่งเหล่านี้ไม่เพียงแต่ลดต้นทุน แต่ยังสร้างรายได้จากการขายคาร์บอนเครดิต (Carbon Credit) ซึ่งเป็นสินค้าใหม่ที่มีค่าดั่งทองในตลาดโลก

เจาะลึกประเภทเชื้อเพลิงชีวภาพเพื่อการเกษตร

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน เราต้องแยกประเภทของเชื้อเพลิงชีวภาพที่มีบทบาทสำคัญในภาคการเกษตรและการขนส่ง ดังนี้

ไบโอดีเซล (Biodiesel)

นี่คือพระเอกของเครื่องจักรกลการเกษตร ไบโอดีเซลผลิตจากน้ำมันพืชหรือไขมันสัตว์ นำมาผ่านกระบวนการทางเคมีที่เรียกว่า ทรานส์เอสเทอริฟิเคชัน (Transesterification) วัตถุดิบหลักในไทยคือปาล์มน้ำมัน ปัจจุบันมีการผสมในน้ำมันดีเซลที่เราใช้กันอยู่ (เช่น B7, B10, B20) ซึ่งตัวเลขด้านหลังคือเปอร์เซ็นต์ของไบโอดีเซลที่ผสมอยู่

เอทานอล (Bioethanol)

ผลิตจากการหมักพืชที่มีแป้งและน้ำตาล เช่น อ้อย มันสำปะหลัง หรือข้าวโพด ผ่านกระบวนการกลั่นจนได้แอลกอฮอล์บริสุทธิ์ ใช้ผสมกับน้ำมันเบนซินกลายเป็น แก๊สโซฮอล์ เครื่องจักรขนาดเล็กหรือโดรนเพื่อการเกษตรบางรุ่นเริ่มมีการพัฒนาให้รองรับเชื้อเพลิงชนิดนี้มากขึ้น

ก๊าซชีวภาพ (Biogas)

พลังงานที่ใกล้ตัวเกษตรกรที่สุด เกิดจากการนำมูลสัตว์ น้ำเสียจากโรงงานแปรรูป หรือหญ้าเนเปียร์ มาหมักในระบบปิดไร้อากาศ ก๊าซมีเทนที่ได้สามารถนำไปปั่นกระแสไฟฟ้าใช้ในฟาร์ม หรืออัดใส่ถังเพื่อเป็นเชื้อเพลิงรถบรรทุกขนส่งผลผลิตได้ (CBG)

ตารางเปรียบเทียบพืชพลังงานเศรษฐกิจ (Energy Crops)

นวัตกรรมแห่งอนาคต เชื้อเพลิงชีวภาพรุ่นที่ 2 และ 3

หนึ่งในข้อโต้แย้งสำคัญของเชื้อเพลิงชีวภาพคือประเด็น “Food vs Fuel” หรือการแย่งอาหารมนุษย์มาทำเชื้อเพลิง โลกจึงมุ่งหน้าสู่นวัตกรรมใหม่ที่เรียกว่า Advanced Biofuels

เชื้อเพลิงชีวภาพรุ่นที่ 2 (Second Generation) แทนที่จะใช้เนื้อผลไม้หรือแป้ง เราจะหันมาใช้ “ส่วนเหลือทิ้ง” แทน เช่น ซังข้าวโพด ฟางข้าว กากอ้อย หรือเศษไม้ เทคโนโลยีนี้ใช้กระบวนการย่อยสลายเซลลูโลส ซึ่งซับซ้อนกว่าแต่ยั่งยืนกว่ามาก เพราะไม่กระทบต่อปริมาณอาหารของโลก

เชื้อเพลิงชีวภาพรุ่นที่ 3 (Third Generation) นี่คืออนาคตที่แท้จริง โดยมุ่งเน้นไปที่ สาหร่าย (Algae) สาหร่ายเติบโตเร็วและสะสมน้ำมันในเซลล์ได้สูงมาก ที่สำคัญคือสามารถเลี้ยงในบ่อบำบัดน้ำเสียหรือน้ำเค็มได้ ไม่ต้องใช้พื้นที่เพาะปลูกอันมีค่า

โมเดลเศรษฐกิจ BCG และบทบาทของประเทศไทย

ประเทศไทยได้ประกาศใช้โมเดลเศรษฐกิจ BCG เป็นวาระแห่งชาติ โดยตัว B หรือ Bio-economy (เศรษฐกิจชีวภาพ) เน้นการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับทรัพยากรการเกษตร ภาครัฐมีนโยบายส่งเสริมให้เกิด “โรงไฟฟ้าชุมชน” เพื่อฐานรากเศรษฐกิจ ซึ่งเปิดโอกาสให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนปลูกพืชพลังงานป้อนโรงไฟฟ้า สร้างรายได้ที่มั่นคงนอกเหนือจากการขายผลผลิตตามฤดูกาล

นอกจากนี้ยังมีมาตรการส่งเสริมการใช้น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว B20 ในรถบรรทุกขนาดใหญ่ ซึ่งช่วยลดต้นทุนค่าขนส่งให้กับเกษตรกรและลดฝุ่น PM2.5 ไปพร้อมกัน

ผลกระทบเชิงเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม (Net Zero)

การใช้เชื้อเพลิงชีวภาพส่งผลดีในหลายมิติที่ประเมินค่าได้ยากหากมองเพียงแค่ราคาหน้าปั๊มน้ำมัน

ด้านสิ่งแวดล้อม พืชพลังงานดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ในขณะเจริญเติบโต เมื่อนำมาเผาไหม้ คาร์บอนที่ปล่อยออกมาจึงถือว่าเป็นคาร์บอนที่หมุนเวียนอยู่ในระบบ (Carbon Neutral) ไม่ใช่คาร์บอนใหม่เหมือนการขุดน้ำมันดิบขึ้นมาเผา ช่วยให้ประเทศเข้าสู่เป้าหมาย Net Zero ได้เร็วขึ้น

ด้านเศรษฐกิจ ลดการนำเข้าน้ำมันดิบจากต่างประเทศ เงินตราหมุนเวียนอยู่ภายในประเทศ สู่มือเกษตรกรโดยตรง สร้างเสถียรภาพทางราคาพืชผล เพราะเมื่อราคาพืชผลตกต่ำ ก็สามารถดึงไปผลิตพลังงานเพื่อพยุงราคาได้

ตารางเปรียบเทียบเชื้อเพลิงฟอสซิล vs เชื้อเพลิงชีวภาพ

ความท้าทายและก้าวต่อไป

แม้จะมีข้อดีมากมาย แต่เชื้อเพลิงชีวภาพก็ยังมีความท้าทายที่ต้องก้าวข้าม

1. ต้นทุนการผลิต เทคโนโลยีขั้นสูง (เช่น สาหร่าย) ยังมีต้นทุนแพงกว่าน้ำมันดิบในบางช่วงเวลา
2. การจัดการที่ดิน ต้องระวังไม่ให้มีการบุกรุกป่าเพื่อปลูกพืชพลังงาน ซึ่งจะกลายเป็นการทำลายสิ่งแวดล้อมทางอ้อม
3. มาตรฐานเครื่องยนต์ ผู้ผลิตเครื่องจักรกลการเกษตรต้องพัฒนาระบบเครื่องยนต์ให้รองรับเชื้อเพลิงชีวภาพสัดส่วนสูง (เช่น B100 หรือ E85) ได้อย่างทนทาน

อนาคตคือ SAF (Sustainable Aviation Fuel) เทรนด์ใหม่ล่าสุดที่เกษตรกรต้องจับตาคือ น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยานแบบยั่งยืน หรือ SAF ซึ่งผลิตจากวัตถุดิบการเกษตร เช่น น้ำมันใช้แล้วจากการทอด หรือกากน้ำตาล สายการบินทั่วโลกกำลังต้องการ SAF จำนวนมหาศาล นี่คือโอกาสทองของเกษตรกรไทยในการเป็นซัพพลายเชนระดับโลก

บทสรุป

พลังงานเชื้อเพลิงชีวภาพ หรือ Biofuels ไม่ใช่แค่ทางเลือกเสริมอีกต่อไป แต่คือทางรอดหลักของภาคเกษตรไทยและเกษตรโลกในอนาคต การเปลี่ยนผ่านจาก “เกษตรอาหาร” สู่ “เกษตรพลังงานและอาหาร” จะช่วยสร้างความมั่นคงทางรายได้ให้กับเกษตรกร ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และขับเคลื่อนประเทศสู่สังคมคาร์บอนต่ำได้อย่างแท้จริง

เกษตรกรและผู้ประกอบการยุคใหม่จึงควรเริ่มศึกษาและปรับตัว ไม่ว่าจะเป็นการเลือกใช้เครื่องจักรที่รองรับพลังงานสะอาด หรือการแบ่งพื้นที่เพื่อปลูกพืชพลังงาน เพราะในวันข้างหน้า ผู้ที่ครอบครองแหล่งพลังงานสีเขียว คือผู้ที่กุมความได้เปรียบในสมรภูมิเศรษฐกิจโลก