นับถอยหลังอีก 10 วัน จะถึง COP30 หรือการประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 30 (Conference of the Parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change – UNFCCC) ที่เมืองเบเล็ม (Belem) ประเทศบราซิล ระหว่างวันที่ 10-21 พฤศจิกายน 2025 ซึ่งปีนี้ตรงกับวาระครบรอบ 10 ปีของข้อตกลงปารีส และเป็นครั้งแรกที่จัดขึ้นในป่า “อเมซอน” ซึ่งเป็นป่าเขตร้อนที่ใหญ่ที่สุดในโลก
การเลือกพื้นที่จัดงานในเขตที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงสุดแห่งหนึ่งของโลก ยังสะท้อนถึงความพยายามเชื่อมโยง “การแก้ปัญหาสภาพภูมิอากาศ” เข้ากับ “การอนุรักษ์ธรรมชาติ” อย่างเป็นรูปธรรม เพราะในขณะที่การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศส่งผลกระทบโดยตรงต่อธรรมชาติ การอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศกลับสามารถช่วยลดอุณหภูมิโลกและเสริมความสามารถในการปรับตัวของมนุษย์และสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน
ตำแหน่งประธานการประชุม COP มีการหมุนเวียนกันเป็นประจำทุกปี โดยในปีนี้ประเทศบราซิลจะทำหน้าที่เป็นเจ้าภาพและประธานการประชุม ทั้งนี้ นายอังเดร อารันญา กอร์เรอา ดู ลาโก (André Aranha Corrêa do Lago) นักการทูตและผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิอากาศของบราซิล ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งประธานการประชุม COP30
จับตาการเจรจา จาก COP29 สู่ COP30
การประชุม COP30 ที่เมืองเบเลง ประเทศบราซิล เดือนพฤศจิกายน 2025 กำลังถูกจับตามองว่า จะเป็น “จุดชี้ชะตา” ของทิศทางโลกร้อน หลังจากผลลัพธ์จาก COP29 ยังทิ้งโจทย์ใหญ่ให้ต้องเร่งแก้ในปีนี้
- แผน NDCs ใหม่ ยังไม่ทะเยอทะยานพอ
แม้เส้นตายการยื่นแผนลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (NDCs) จะครบเมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 2025 แต่กว่า 95% ของรัฐบาลทั่วโลกยังไม่ยื่น รวมถึงประเทศเศรษฐกิจหลักอย่าง จีน และ สหภาพยุโรป (EU)
บราซิลในฐานะเจ้าภาพ COP30 จึงเร่งให้ประเทศต่างๆ ส่งภายใน กันยายน 2025 เพื่อรวมในรายงานประเมินก่อนประชุม รายงานล่าสุด (ตุลาคม 2024) ชี้ว่า หากดำเนินตาม NDCs ที่มีอยู่จะลดการปล่อยได้เพียง 5.9% ภายในปี 2030 จากระดับปี 2019 ขณะที่ IPCC ระบุว่าโลกต้องลดถึง 43% เพื่อรักษาเป้าหมาย 1.5°C ช่องว่างยังห่างไกลอย่างยิ่ง
- การเงินภูมิอากาศ ความท้าทายระดับล้านล้าน
ประเทศกำลังพัฒนายังต้องการเงินทุนเพื่อ ลดการปล่อย ปรับตัว และชดเชยความเสียหาย (Loss and Damage) ซึ่ง COP29 ได้ตกลงให้ประเทศพัฒนาแล้วระดมทุน 300,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี ภายในปี 2035 และระดมจากทุกภาคส่วนรวม 1.3 ล้านล้านดอลลาร์ต่อปี
อาเซอร์ไบจานและบราซิลได้รับมอบหมายจัดทำแผน “Baku to Belém Roadmap” ซึ่งเผยแพร่ใน ตุลาคม 2025 เพื่อเป็นแนวทางขับเคลื่อนเป้าหมาย แม้ไม่ผูกพันทางกฎหมาย แต่ถือเป็นสัญญาณสร้างแรงกระตุ้นใหม่ให้วงการการเงินสีเขียวทั่วโลก
- การปรับตัวต่อภูมิอากาศ สู่การลงมือจริง
ข้อตกลงปารีส (Paris Agreement) ตั้งเป้า “Global Goal on Adaptation (GGA)” แต่ยังไม่ชัดเจนในทางปฏิบัติ
COP28 ได้วางกรอบแนวทางแล้ว และ COP30 จะต้องกำหนด ตัวชี้วัดความก้าวหน้า (Indicators) อย่างเป็นรูปธรรม นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอให้ตั้ง เป้าหมายการเงินด้านการปรับตัวใหม่ แทนของเดิมที่หมดอายุปีนี้ บราซิลในฐานะประธานการประชุมยังผลักดันให้ทุกประเทศจัดทำ แผนการปรับตัวระดับชาติ (National Adaptation Plans: NAP) เพื่อสร้างความยืดหยุ่นระยะยาว
- การเปลี่ยนผ่านจากฟอสซิล จุดเปลี่ยนของพลังงานโลก
COP28 เคยบรรลุข้อตกลงให้ทุกประเทศ “ลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างเป็นธรรมและเป็นลำดับขั้น” เพื่อบรรลุ Net Zero ปี 2050 พร้อมตั้งเป้าเพิ่มพลังงานหมุนเวียน 3 เท่า และเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน 2 เท่า ภายในปี 2030
บราซิลต้องการให้ COP30 สานต่อด้วย “Roadmap การเลิกใช้ฟอสซิลอย่างยั่งยืนและเป็นธรรม” แต่ความแตกต่างด้านผลประโยชน์ของประเทศมหาอำนาจพลังงานยังเป็นอุปสรรคสำคัญ และผลลัพธ์อาจขึ้นอยู่กับว่าประเทศต่างๆ จะรวมมาตรการพลังงานสะอาดไว้ใน NDCs ใหม่เพียงใด
- ปัจจัยการเมืองโลก เงาทรัมป์สะเทือนโต๊ะเจรจา
ตั้งแต่เข้ารับตำแหน่งในเดือนมกราคม 2025 โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ได้เริ่มกระบวนการถอนสหรัฐฯ ออกจากข้อตกลงปารีส รวมถึงการลดกฎหมายสิ่งแวดล้อม ยกเลิก “Inflation Reduction Act” หนุนอุตสาหกรรมถ่านหิน และลดงบช่วยเหลือต่างประเทศ
การถอนตัวของประเทศผู้ปล่อยก๊าซรายใหญ่อันดับ 2 ของโลกทำให้ แรงกดดันต่อประเทศอื่นลดลง และอาจส่งผลให้แผน NDCs ทั่วโลกไม่ทะเยอทะยาน
นอกจากนี้ การลดงบช่วยเหลือจากสหรัฐฯ และยุโรปยังทำให้ประเทศกำลังพัฒนาเผชิญข้อจำกัดด้านการเงิน อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีประเทศใดถอนตัวตามสหรัฐฯ จากข้อตกลงปารีส
6 วาระ 30 เป้าหมาย COP30
เสาหลักทั้ง 6 (Thematic Axes) ของวาระการดำเนินการ สะท้อนถึงความพยายามในการบรรเทาผลกระทบ การปรับตัว การเงิน เทคโนโลยี และการเสริมสร้างศักยภาพ โดยครอบคลุม 30 เป้าหมายหลักที่ขับเคลื่อนร่วมกันโดยภาครัฐ ภาคธุรกิจ หน่วยงานท้องถิ่น และภาคประชาสังคม เพื่อยกระดับการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศที่ “เริ่มต้นและจบลงด้วยคน” ที่หมายรวมถึงผู้หญิง เยาวชน และกลุ่มเปราะบางอื่น ๆ
วาระที่ 1. การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน อุตสาหกรรม และการขนส่ง
- เพิ่มพลังงานหมุนเวียนให้มากขึ้น 3 เท่า และเพิ่มประสิทธิภาพพลังงานให้มากขึ้น 2 เท่า
- เร่งพัฒนาเทคโนโลยีปล่อยคาร์บอนต่ำและศูนย์การปล่อยคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรมที่ลดการปล่อยได้ยาก
- รับรองให้ทุกคนสามารถเข้าถึงพลังงานได้อย่างทั่วถึง
- เปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างเป็นธรรม เป็นลำดับขั้น และเท่าเทียม
วาระที่ 2. การจัดการปกป้องผืนป่า มหาสมุทร และความหลากหลายทางชีวภาพ
- การลงทุนเพื่อยุติและพลิกฟื้นการตัดไม้ทำลายป่าและการเสื่อมโทรมของป่าไม้
- การอนุรักษ์ คุ้มครอง และฟื้นฟูธรรมชาติและระบบนิเวศ ด้วยแนวทางที่ตอบโจทย์สภาพภูมิอากาศ
- ความหลากหลายทางชีวภาพ และการต่อต้านการแปรสภาพเป็นทะเลทราย
- การอนุรักษ์และฟื้นฟูมหาสมุทรและระบบนิเวศชายฝั่ง
วาระที่ 3. การปรับระบบเกษตรกรรมและอาหารสู่ความยั่งยืน
- การฟื้นฟูที่ดินและการเกษตรอย่างยั่งยืน
- การสร้างระบบอาหารที่ยืดหยุ่น ปรับตัวได้ และยั่งยืนมากขึ้น
- การเข้าถึงอาหารและโภชนาการที่เพียงพออย่างเท่าเทียมสำหรับทุกคน
วาระที่ 4. การสร้างความยืดหยุ่นให้กับเมือง โครงสร้างพื้นฐาน และทรัพยากรน้ำ
- การกำกับดูแลหลายระดับ (Multilevel governance)
- การก่อสร้างและอาคารที่ยั่งยืนและทนทาน
- การพัฒนาเมือง โครงสร้างพื้นฐาน และระบบขนส่งที่ยืดหยุ่น
- การบริหารจัดการน้ำ
- การจัดการของเสียอย่างยั่งยืน
วาระที่ 5. การส่งเสริมการพัฒนามนุษย์และสังคม
- การส่งเสริมระบบสุขภาพที่ยืดหยุ่นต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
- การลดผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อการขจัดความหิวโหยและความยากจน
- การศึกษา การพัฒนาศักยภาพ และการสร้างงานเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
- การคุ้มครองวัฒนธรรม มรดกทางวัฒนธรรม และการขับเคลื่อนการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศ
วาระที่ 6. ประเด็นบูรณาการข้ามสาขา (Cross-Cutting Issues)
ปลดล็อกกลไกสนับสนุนและตัวเร่ง ได้แก่ ด้านการเงิน เทคโนโลยี และการพัฒนาขีดความสามารถ การเงินเพื่อสภาพภูมิอากาศและการพัฒนาที่ยั่งยืน การบูรณาการสภาพภูมิอากาศเข้ากับการลงทุนและการประกันภัย
- การเงินเพื่อการปรับตัว (Finance for adaptation)
- การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐที่บูรณาการมิติด้านสภาพภูมิอากาศ
- การประสานมาตรฐานของตลาดคาร์บอนและการบัญชีคาร์บอน
- ความเชื่อมโยงระหว่างการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการค้า
- การลดการปล่อยก๊าซที่ไม่ใช่คาร์บอนไดออกไซด์ (non-CO₂ gases)
- การเสริมสร้างธรรมาภิบาล ขีดความสามารถของรัฐ และสถาบันสำหรับการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศ การวางแผน และการเตรียมพร้อม
- ปัญญาประดิษฐ์ (AI) โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลสาธารณะ และเทคโนโลยีดิจิทัล
- นวัตกรรม ผู้ประกอบการด้านสภาพภูมิอากาศ และธุรกิจขนาดเล็กและจิ๋ว
- เศรษฐกิจชีวภาพ (Bioeconomy) และเทคโนโลยีชีวภาพ
- ความถูกต้องของข้อมูลในประเด็นการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
Source : กรุงเทพธุรกิจ
